Xóa bỏ 'rào cản vô hình' tại công trình công cộng cho người khuyết tật

Việc bảo đảm quyền tiếp cận công trình công cộng cho người khuyết tật không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là thước đo nhân văn trong xây dựng và vận hành hành chính công.

Vừa qua, thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) Khu vực 2 tỉnh Lâm Đồng đã ban hành đồng loạt 6 văn bản kiến nghị gửi UBND các xã: Đức Trọng, Đơn Dương, Hiệp Thạnh, Quảng Lập, Ka Đô và D’ran. Mục tiêu trọng tâm là yêu cầu khắc phục triệt để những thiếu sót trong việc tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về xây dựng, nhằm đảm bảo quyền lợi bình đẳng cho người khuyết tật khi sử dụng dịch vụ công.

Thực trạng “rào cản vô hình” tại các trung tâm hành chính công

Qua khảo sát thực tế và tiếp nhận phản ánh từ người dân, VKSND Khu vực 2 nhận thấy một nghịch lý: Trong khi cải cách hành chính được đẩy mạnh để tạo thuận lợi cho người dân, thì nhóm đối tượng yếu thế lại đang đối mặt với những “rào cản vô hình” ngay tại nơi cung cấp dịch vụ.

Điển hình tại xã D’ran và xã Hiệp Thạnh, các tiêu chí tiếp cận cơ bản gần như bị bỏ ngỏ. Cụ thể, lối vào Trung tâm hành chính thiếu hệ thống đường dốc cho xe lăn; các biển báo chỉ dẫn chuyên biệt cho người khuyết tật không được lắp đặt; hoàn toàn thiếu vắng hệ thống thông báo bằng âm thanh và khu vực đón tiếp riêng.

Nhìn rộng ra cả 6 địa phương, những sai sót này mang tính hệ thống và phổ biến: đường dốc không đạt chuẩn hoặc thiếu hụt, thiếu lan can và tay vịn liên tục, không có ký hiệu nhận diện và thiếu không gian giao tiếp phù hợp. Điều này cho thấy một lỗ hổng lớn trong khâu thiết kế và nghiệm thu công trình công cộng cấp cơ sở.

Hệ lụy từ việc xem nhẹ tiêu chuẩn xây dựng bao trùm

Những thiếu sót này không đơn thuần là lỗi kỹ thuật xây dựng, mà là sự vi phạm trực tiếp quyền tiếp cận dịch vụ công — một quyền cơ bản được pháp luật bảo vệ. Việc đưa công trình vào vận hành khi chưa đáp ứng các tiêu chuẩn tiếp cận là vi phạm nghiêm trọng Luật Người khuyết tật.

Khi một lối đi không có đường dốc, một biển báo không có chữ nổi hay một không gian giao tiếp quá chật hẹp, chúng ta vô tình tạo ra sự phân biệt đối xử, khiến người khuyết tật gặp khó khăn trong giao dịch hành chính và cảm thấy bị gạt ra ngoài lề của sự phát triển cộng đồng.

Giải pháp đồng bộ: Từ hạ tầng kỹ thuật đến tư duy phục vụ

Để giải quyết triệt để, VKSND Khu vực 2 tỉnh Lâm Đồng không chỉ yêu cầu sửa chữa bề nổi mà kiến nghị một lộ trình thay đổi toàn diện:

• Về hạ tầng: Khẩn trương rà soát và bổ sung các hạng mục thiếu hụt theo đúng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xây dựng công trình bảo đảm tiếp cận sử dụng cho người khuyết tật (Thông tư số 06/2024/TT-BXD của Bộ Xây dựng).
• Về con người: Tổ chức tập huấn chuyên sâu cho cán bộ, công chức về kỹ năng giao tiếp và hỗ trợ người khuyết tật, đảm bảo tinh thần phục vụ tận tâm, không phân biệt đối xử.

Điểm đáng chú ý trong đợt kiến nghị này là tư duy tiếp cận hệ thống. Thay vì xử lý vụ việc đơn lẻ, cơ quan kiểm sát đã chỉ ra vấn đề phổ biến tại nhiều địa phương, từ đó buộc chính quyền cơ sở phải nâng cao trách nhiệm ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế đến vận hành.

Góc nhìn chuyên gia: Xây dựng nền hành chính bao trùm

Trong kiến trúc hiện đại, khái niệm “Universal Design” (Thiết kế bao trùm) nhấn mạnh rằng mọi sản phẩm và môi trường cần được thiết kế để tất cả mọi người đều có thể sử dụng được, bất kể khả năng hay khuyết tật. Việc bảo đảm điều kiện tiếp cận cho người khuyết tật tại các cơ quan hành chính công chính là hiện thực hóa tư duy này.

Một nền hành chính hiện đại không chỉ đo bằng tốc độ xử lý hồ sơ hay số hóa thủ tục, mà còn được đo bằng mức độ bao trùm và tính nhân văn. Khi mọi rào cản vật lý được xóa bỏ, người khuyết tật mới thực sự có thể hòa nhập và thực hiện quyền công dân của mình một cách trọn vẹn.

Liệu các địa phương khác có đang gặp tình trạng tương tự? Đã đến lúc chúng ta cần nhìn nhận lại tiêu chuẩn xây dựng công trình công cộng không chỉ là những con số kỹ thuật, mà là sự tôn trọng đối với con người. Bạn nghĩ sao về việc triển khai thiết kế bao trùm tại các cơ quan nhà nước hiện nay? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi.