Điểm mới Dự thảo Nghị định kê khai tài sản: Thêm mức kỷ luật khiển trách

Việc hoàn thiện quy định kê khai tài sản thu nhập thông qua Dự thảo Nghị định mới không chỉ thắt chặt kỷ cương mà còn tạo cơ chế xử lý linh hoạt, phù hợp với mức độ vi phạm.

Trong nỗ lực nâng cao tính minh bạch và phòng chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ hiện đang chủ trì soạn thảo Nghị định mới thay thế Nghị định 130/2020/NĐ-CP. Đây là bước đi cấp thiết nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn triển khai, từ mẫu kê khai, đối tượng áp dụng cho đến quy trình xác minh tài sản của người có chức vụ, quyền hạn.

Tại sao cần thay thế Nghị định 130/2020/NĐ-CP?

Qua thực tế giám sát, cơ quan chức năng nhận thấy nhiều bất cập trong việc kiểm soát tài sản, thu nhập. Những vướng mắc về đối tượng phải kê khai, quy trình công khai và phương pháp xác minh khiến hiệu quả thực thi chưa cao. Dự thảo mới, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-7, sẽ tái cấu trúc toàn diện với 9 chương và 42 điều, trong đó sửa đổi 13 điều và bổ sung 16 điều mới để sát với thực tiễn hơn.

Đối tượng nào bắt buộc phải kê khai tài sản hằng năm?

Điểm đáng chú ý trong dự thảo lần này là việc phân loại đối tượng kê khai một cách trọng tâm, tránh dàn trải nhưng vẫn đảm bảo không bỏ sót các vị trí nhạy cảm:

• Nhóm lãnh đạo cấp cao: Từ Phó Vụ trưởng và tương đương trở lên (tại các Bộ, cơ quan ngang Bộ, tổ chức do Chính phủ/Thủ tướng thành lập); Giám đốc sở và tương đương tại chính quyền địa phương.
• Nhóm vị trí then chốt: Trưởng phòng và tương đương tại UBND cấp xã, cấp sở, cấp cục hoặc doanh nghiệp nhà nước nếu trực tiếp phụ trách: Tổ chức cán bộ, tài chính công, tài sản công, đầu tư công, hoặc những người trực tiếp giải quyết công việc với cá nhân/tổ chức; người đại diện vốn nhà nước.

Đặc biệt, một thay đổi mang tính nhân văn và giảm áp lực hành chính là: Công chức không giữ chức vụ quản lý sẽ không phải kê khai hằng năm. Tuy nhiên, nếu trong năm có biến động tài sản, thu nhập tăng thêm từ 1 tỷ đồng trở lên, họ vẫn phải thực hiện kê khai bổ sung.

Chi tiết danh mục tài sản, thu nhập phải kê khai

Quy định mới yêu cầu kê khai tài sản của người có nghĩa vụ, vợ/chồng và con chưa thành niên. Ngưỡng giá trị để đưa vào bản kê khai là từ 150 triệu đồng trở lên đối với các loại tài sản sau:

• Quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình xây dựng và tài sản gắn liền với đất.
• Kim loại quý, đá quý (vàng, kim cương, bạch kim…).
• Tiền mặt, tiền gửi, tiền vay, bao gồm cả tiền điện tử.
• Cổ phiếu, trái phiếu, vốn góp và các giấy tờ có giá khác.
• Tài sản số và các loại tài sản khác.
• Các khoản nợ, tài khoản và tài sản ở nước ngoài, cùng tổng thu nhập giữa hai kỳ kê khai.

Việc đưa “tiền điện tử” và “tài sản số” vào danh mục kê khai cho thấy sự nhạy bén của cơ quan soạn thảo trước sự thay đổi của hình thái tài sản trong kỷ nguyên số hiện nay.

Chế tài xử lý: Bổ sung hình thức “Khiển trách” để tăng tính linh hoạt

Một trong những điểm mới quan trọng nhất là việc bổ sung hình thức Khiển trách vào khung xử lý kỷ luật đối với người kê khai không trung thực hoặc giải trình nguồn gốc tài sản không chính xác. Thay vì áp dụng các biện pháp cứng nhắc, việc bổ sung mức khiển trách giúp cơ quan quản lý xử lý “mềm mại” hơn, phân hóa rõ ràng giữa sai sót vô ý và cố tình gian lận.

Cụ thể, tùy mức độ vi phạm, người kê khai không trung thực sẽ bị: Khiển trách, Cảnh cáo hoặc Cách chức.

Tuy nhiên, đối với các hành vi nghiêm trọng như tẩu tán, che giấu tài sản, cản trở xác minh hoặc cố tình không nộp bản kê khai sau 2 lần đôn đốc, hình thức xử lý sẽ rất nặng: Cảnh cáo, hạ bậc lương, giáng chức, cách chức, bãi nhiệm, buộc thôi việc hoặc giáng cấp bậc hàm/quân hàm.

Quy trình xác minh tài sản: Minh bạch và Chặt chẽ hơn

Dự thảo dành riêng một chương để quy định chi tiết trình tự xác minh, đảm bảo tính khách quan tuyệt đối thông qua các bước:

1. Ban hành quyết định và xây dựng kế hoạch xác minh cụ thể.
2. Thu thập tài liệu, yêu cầu đối tượng giải trình.
3. Làm việc trực tiếp và kiểm tra thực tế hiện trường khi cần thiết.
4. Tổng hợp báo cáo và ban hành kết luận chính thức.

Việc lựa chọn đối tượng xác minh hằng năm sẽ dựa trên các tiêu chí khoa học: Thuộc diện kê khai hằng năm, chưa được xác minh trong thời gian dài và không nằm trong trường hợp đặc biệt (đang điều trị bệnh hiểm nghèo hoặc bị điều tra).

Góc nhìn chuyên gia: Việc bổ sung hình thức kỷ luật khiển trách và chi tiết hóa tài sản số cho thấy tư duy quản lý đang chuyển dịch từ “kiểm soát cứng” sang “giám sát thông minh”. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực cho cán bộ mà còn tạo ra rào cản tâm lý hiệu quả đối với những ý định trục lợi bất chính.

Bạn đánh giá thế nào về việc đưa tài sản số vào danh mục kê khai bắt buộc? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận hoặc liên hệ với chúng tôi để cập nhật những thay đổi pháp luật mới nhất!